Respect!
maandag 8 februari 2010 04:36 door Erwin Wolff
Dat sommige woorden niet meer betekenen wat ze in het verleden betekenden lijkt voor iedereen helder te zijn. Op een studieweekend werd vastgesteld dat tolerantie bijvoorbeeld betekent dat je onverschillig moet zijn voor de meest bizarre misstanden. Dit is volstrekt helder en zeker niets nieuws. Echter, geen enkel woord is zo ontspoord (laten we de treinramp-analogie vasthouden) en in het ravijn gestort als het woord respect.
Respect is waardering voor een zekere meerwaarde. In die zin kan men respect hebben voor technologische ontwikkelingen, grote bouwwerken of ideeën die iets toevoegen aan onze collectieve bewustzijn.
Dit is echter moeilijk te geloven voor wie uitsluitend de hedendaagse invulling van het woord kent. Respect (meestal geschreven met uitroepteken) is een basisonderdeel geworden van het taalgebruik. Respect voor rappers, respect voor straatcultuur, respect voor blingbling. Respect lijkt maar niet op te kunnen. Respect voor alles lijkt het wondermiddel te zijn om harmonie te creëren.
De voorbeelden die ik hier noem zijn natuurlijk niet toevallig gekozen. Ze hebben namelijk allemaal één ding gemeen. Ze zijn waardeloos. Blingbling, straatcultuur en rappers hebben geen enkele eigenwaarde. Respect hiervoor openstellen verwatert het begrip. Het is nu dus snel duidelijk geworden wat respect binnen deze context werkelijk is. Respect is hier geen waardering voor meerwaarde, maar een excuus om oneindig in de onzin van iemand anders mee te gaan. Respect is het slachtoffer geworden van de eeuwige wet dat dingen die open staan voor iedereen waardeloos zijn.
Hier stuiten we op een ander woordje. Namelijk ‘exclusiviteit’. Exclusiviteit is namelijk de meest dodelijke vijand van alles wat waardeloos is. Namelijk: hoe exclusiever hoe waardevoller. Een promotieonderzoek aan een universiteit is exclusief voor de meest begaafde mensen, en zie daar: promotieonderzoek doen betekent iets. Veel mensen streven ernaar tot een exclusief gezelschap te behoren. Ze doen er veel voor. Studeren, netwerken en zichzelf vormen. Zie daar de opwaartse kracht van exclusiviteit.
Exclusiviteit geeft betekenis aan zaken en daarmee is het de motor van de beschaving. Het is ook niet zo gek dat rapmuziek zo waardeloos is. “Rapper” is geen beschermde titel, en zie daar, alles wat uit die hoek komt is waardeloos en heeft met beschaving niets te maken. Er is niets wat zich kan onttrekken aan deze eeuwige wetmatigheid. Zonder exclusiviteit geen beschaving.
Er is in onze maatschappij echter een groepje mensen die zichzelf, naast dat ze zichzelf ontzettend intelligent vinden, progressief noemt. Progressieven streven naar de afschaffing van exclusiviteit. Want, zo zeggen zij, exclusiviteit is een schuine helling. Om exclusiviteit te beoefenen moet je discrimineren. En discrimineren is fout. Zo stellen de schoolboekjes op de basisschool. En alles wat we op de basisschool geleerd hebben is waar.
Dit is een waterdicht geheel. Exclusiviteit is fout omdat men moet discrimineren om het te bereiken. De toestand van de afwezigheid van exclusiviteit en discriminatie noemen we tolerantie. En om de tolerantie te bewaken moeten we exclusiviteit en discriminatie bestrijden.
Hierin zit echter een kritieke denkfout. En dat is namelijk dat veel van de dingen die mensen doen van nature intens discriminatoir zijn. Om maar iets heel concreets te noemen: vrienden maken. Vrienden maken is het meest discriminerende dingen denkbaar. Je kiest immers vrienden die zo veel mogelijk op jezelf lijken en je zet anderen vaak aan de kant als potentiële vriend vanwege redenen die vaak volstrekt onzinnig zijn. Iemand draagt net iets te vaak een felgeel T shirt? Dat kan nooit een vriend worden! Dit geldt natuurlijk ook voor andere dingen. Namelijk omkijken naar je eigen kinderen. Waarom eigenlijk alleen je eigen kinderen? Kinderen van andere mensen zijn toch net zo goed kinderen? Waarom zouden je eigen kinderen beter zijn? De geborgenheid van het gezin is ook zoiets. Als iedereen lid is van het gezin, dus ook de buurman en zijn minnares, haar tennispartner en zijn familie, dan betekent het niets.
Maar goed, we hadden het over exclusiviteit, respect en tolerantie. Men kan alleen maar betekenis geven aan vriendschap en het gezin door onderscheid te maken in wie wel en wie niet een vriend is of lid van het gezin. Discriminatie heeft hier dus een verhelderende werking.
Ik heb al eerder geschreven dat ik de huidige samenleving zie als een treinramp in vertraagde tijd (of in modern Nederlands: slow motion). Iedereen kan de conclusie van die treinramp aan zien komen, maar door het gewicht en de snelheid van de ontsporing kan niemand het meer tegenhouden. Het intellectuele verbod op exclusiviteit heeft hier een substantiële bijdrage aan geleverd.
Iedereen kan de voorbeelden wel opnoemen. Het Nederlanderschap staat niet open voor iedereen? Discriminatie!! Laten we tolerant zijn en het voor iedereen open stellen! Het huwelijk alleen voor man en vrouw? Dat is intolerant! Kopvoddentax? Respectloos!
Het idee dat men straffeloos alles open kan stellen voor iedereen is dus, niet tegen de verwachting in, rampzalig gebleken. Verkeerd begrepen respect is dus de strijdwagen van de nihilisten en een brenger van de eigentijdse verwarring.
Tolerantie is onverschilligheid, discriminatie is fout en respect is oneindig in andermans onzin meegaan. Het is tijd dat Orwell een vervolg op 1984 schrijft.
